Bu İçeriği Paylaş
28 Şubat 2018 Çarşamba

MUŞ İLİNDEKİ SEKTÖRLERİN ENVANTERİ

Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Mühendislik Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ömer Aslan, 'Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim' makalesinde ‘Muş ilindeki sektör envanteri’ konusunu ele


Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Mühendislik Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ömer Aslan, 'Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim' makalesinde ‘Muş ilindeki sektör envanteri’ konusunu ele aldı

Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Mühendislik Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ömer Aslan, 'Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim' adlı makalesinde ‘Muş ilindeki sektör envanteri’ konusu ile ilgili değerlendirmelerde bulundu. Muş ilinde şu anda öne çıkan sektörleri gıda, tarım alet ve makineleri, tekstil, madencilik, plastik ve inşaat oluşturduğunu belirten Aslan, örneklerle detaylı açıklamalarda bulundu.

Muş ilindeki sektörler aşağıda genel hatlarıyla ele alan Aslan, “Gıda Sektörü: Gıda sektörü, ilde öne çıkan sektörler arasında işletme ve çalışan sayısı açısından ilk sırayı almaktadır. Muş, bir tarım ve hayvancılık şehri olduğundan gıda sektöründe hammadde ihtiyacını yerelde temin etme avantajına sahiptir. Bu nedenle gıda alanda faaliyet gösteren birçok firma vardır. Gıda sanayisinde ilde öne çıkan sektörler lokum-şeker, un ve yem, süt ve süt ürünleri imalatıdır. İlin en büyük devlet yatırımı olan şeker fabrikası faaliyetlerine devam etmektedir. Bununla birlikte modern hayvan çiftliklerinin sayısı devlet hibe destekleriyle artmaktadır. Örneğin bu çiftliklerin 44 tanesi hâlihazırda TKDK tarafından yaklaşık %65 hibe desteğiyle kurulmuş veya kuruluş süreci devam etmekte olup 34 tanesi süt 10 tanesi ise et üretmek amacıyla desteklenmiştir (TKDK Muş İl Koordinatörlüğü, 2015). İlde yeterli olmasa da faaliyette bulunan 7 süt işleme tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerin toplam süt işleme kapasitesi 3.067 ton/yıldır. Bu işletmelerden dört tanesi DAKA ve TKDK hibe teşvikleriyle desteklenmiştir (DAKA Muş Yatırım Destek Ofisi, 2015; TKDK Muş İl Koordinatörlüğü, 2015). Muş kaşarını mevsimlik olarak üreten 4 süt işleme firması mevcuttur (Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2015). İldeki mera sütünden imal edilen Muş kaşarı, markalaşma veya pazarlama için özel bir çaba harcanmamasına rağmen, lezzetinden dolayı İstanbul Mısır Çarşısı’nda Trakya kaşarından sonra en pahalı kaşar olarak talep görmektedir. Ancak ildeki kaşar üreticileri yurt içi talebi bile karşılayamamaktadır.  Muş kaşarının Türkiye’nin en sağlıklı ve lezzetli kaşarı yapılabilecek niteliklere sahip olması, doğru pazarlama stratejisiyle ülkenin en pahalı kaşarı olup dış pazarlarda da iyi bir fiyata satılabilme potansiyeline sahip olması anlamına gelmektedir. İlde küp şeker üretimi yapan iki önemli firma vardır. Bunlar Zümrüt Şeker ve Baltat firmalarıdır. Bu firmalardan Zümrüt Şeker'de 46 işçi çalışmaktadır. Firma günlük 30 ton kapasiteyle faaliyettedir. Baltat ise 22 kişi çalıştırmaktadır ve günlük 20 ton üretim kapasitesine sahiptir. Bu firmalar Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun tüm illerine satış yapmakta olup ülkenin tümüne açılmak için tanıtım ve pazarlama desteğine ihtiyaç duymaktadırlar.

“TARIM ALET VE MAKİNELERİ SEKTÖRÜ”

Tarım aletleri ve makine sektörü başta olmak üzere tekstil, mobilya, madencilik, plastik, inşaat, enerji ve aracılık sektörleri ile ilgili değerlendiren Aslan, sözlerini şöyle sürdürdü: “Tarım alet ve makineleri ilde öne çıkan ve gelişme potansiyeli yüksek sektörlerden biridir. Tarım alet ve makineleri üretimi Malazgirt ilçesinde Tarım Makineleri İhtisas Sanayi Sitesi’nde (TARMİSS) yığılmış olup küme özelliği gösterme eğilimindedir. İlçede 10 adet üretici firma vardır. Bu fiziki kümeleme içindeki firmalar arasında patent başvurusunda bulunan, yeni ve farklı model makine üreten ve ihracat yapanlar vardır. Bu işletmelerden 5’i Malazgirt ilçesinde 1’i merkezde olmak üzere 6 tanesi DAKA’nın hibe desteklerinden yararlanmıştır (DAKA Muş Yatırım Destek Ofisi, 2015). Sektörün iç ve dış pazar potansiyeli, gerekli destek ve yönlendirmelerle büyük gelişme sergilenebileceğini göstermektedir.

“TEKSTİL SEKTÖRÜ”

Tekstil, ucuz iş gücü, arsa tahsisi kolaylığı,  devletin sağladığı sigorta primi indirimi, vergi indirimi ve özellikle Ortadoğu ve Orta Asya pazarlarına yakınlık gibi faktörlerden dolayı gelişme gösteren bir sektördür. İlde faaliyet gösteren orta ve küçük ölçekli firmalar bulunmaktadır. Buna ek olarak Muş Valiliği öncülüğünde, 2016 Eylül ayı sonunda Muş merkeze bağlı Sungu beldesinde “Tekstil Kent” adlı proje faaliyete geçirilmiştir. Bu proje kapsamında başlangıçta yaklaşık 2500 kişinin istihdam edilmesi öngörülmektedir (Muş’un Sesi Gazetesi, 2016). Özellikle yukarıda bahsedilen komşu ülke pazarlarına yakınlık ve ucuz işgücünden dolayı gelişme potansiyeli yüksek olan bu sektörün desteklenmesi işsizlik kaynaklı batıya göçü azaltabilir.

MOBİLYA İMALATI SEKTÖRÜ

Mobilya imalatı sektörü yoğun emek gerektiren bir sektördür. İlin ucuz iş gücü potansiyeli, il ve bölgenin talebi, devletin sağladığı teşvikler ve komşu ülkeler ile Orta Asya pazarlarına ihracat potansiyelinden dolayı bu sektör ilde önemli bir yatırım kalemini oluşturmaktadır. İlde mobilya üretim sektöründe küçük ve orta ölçekli birçok firma faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bu firmalar arasında yurt dışına küçük ölçekli ihracat yapanlar da bulunmaktadır (Dünya Gazetesi, 2011). Fakat bu sektörde birçok yoğun emek sektöründe olduğu gibi yeterli kalifiye eleman bulma sıkıntısı yaşanmaktadır. Ayrıca ihracat ve katma değer oluşturan ulusal pazar için gerekli olan ISO ve CE kalite standartlarında mal üretiminin gerekliliği konusunda yeterli bilincin olmaması gibi pazarlama ve tanıtım konusunda yaşanan yetersizlikler de göze çarpmaktadır.

“MADENCİLİK SEKTÖRÜ”

İlde barit, çimento hammaddelerinden kalker ve kil, tuz yatakları, mermer, tuğla, kiremit, kuvarsit, alçıtaşı, jips, kraki, kireçtaşı bulunmakta ve işlenmektedir. Sözü edilen madenler dışında ilde enerji hammaddeleriyle ilgili yapılan çalışmalar sonucunda Ziyaretköy sahasında linyit oluşumları tespit edilmiştir (MTA Doğu Anadolu Bölge Müdürlüğü, 2015). İlde çimento, barit, tuğla ve tuz fabrikaları da bulunmaktadır. İldeki barit yataklarının bir kısmı değerlendirilerek hammadde olarak ihraç edilmektedir (Muş Valiliği, 2015). İldeki yer altı ve yer üstü kaynaklarının birçoğunun tespitinin Ankara merkezden ve yetersiz teknoloji kullanılarak yapılmış olması ve güvenlik sorunları sebebiyle ildeki madenlerin tam olarak tespit edilemediğine inanılmaktadır. Bu nedenle ilin yer altı ve yer üstü kaynakları yeni teknolojiler kullanılarak tekrar tespit edilmeli ve maden envanteri güncellenmelidir.

PLASTİK SEKTÖRÜ

İlde plastik sektörüne yönelik olarak peynir kabı ve bidon imalatı yapan firmalar mevcuttur. Bunlardan özellikle Muş Plastik firması plastik bidon sektöründe hem ürün kalitesi hem de ilin lojistik avantajından faydalanarak Doğu ve Güneydoğu piyasasında yer edinmiştir (plastonline.com, 2013). Bu sektörde mutfak ürünleri ile günlük hayatta kullanılacak plastik ürünler imal edecek firmalara ihtiyaç vardır. İlin lojistik konum avantajı taşıması, maliyeti yüksek olan bu ürünleri burada üreten işletmelerin İstanbul ve batıdaki diğer büyük merkezlerde üretim yapan firmalarla rekabet edebilmelerine olanak sağlamaktadır.

“İNŞAAT SEKTÖRÜ”

İnşaat sektörü birçok sektörü harekete geçiren ve ekonomik canlılığı sağlayan kilit sektörlerden biri olup il için oldukça önemli ve hızlı büyüyen bir sektördür. Ancak yetersiz planlama ve denetim, vizyon eksikliği vb. nedenlerden ötürü ilde çarpık kentleşme devam etmektedir. İlde 11 adet beton santrali, 12 adet taş ve mıcır üretim tesisi (agrega) ve 6 adet yapı denetim firması bulunmaktadır (Muş Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü, 2015). Bölgenin deprem kuşağında yer alması ve kışların uzun ve çetin geçmesinden dolayı inşaat sektörünün daha az maliyetle daha kaliteli ürün ve hizmet vermesi önemlidir. Bu bağlamda Muş Bazaltı, Liz Taşı, Şenyayla Bazaltı ve Muş Beyazı gibi ısı yalıtımı yüksek inşaat yapı taşı ve malzemelerini değerlendirebilecek, bunları inşaat sektörünün değişik alanlarında kullanılabilecek yapı malzemeleri haline getirebilecek işletmelerin kurulumu teşvik edilebilir (Muş Valiliği, 2015). Isı yalıtım yapı eleman ve malzemeleri, ilin bu doğal hammaddelerinden yapıldığında ilin ve bölgedeki diğer illerin ihtiyacını karşılayabileceğinden pazarı hazır bir üründür. Ayrıca inşaat sektörü özellikle niteliksiz elemanların istihdam edildiği alanlardan biri olduğundan ildeki genç işsizler için bir iş kapısıdır. Bu sektörde öne çıkan ana sorun ince işçilik yapacak kalifiye eleman eksikliğidir. Ayrıca bu sektörde yurt dışına açılmaya yönelik bir vizyona gereksinim vardır.

“ENERJİ SEKTÖRÜ”

İlde kurulan Enerji ve Sulama amaçlı baraj ve Hidroelektrik Santrali (HES) işletmelerinin bir kısmı tamamlanmış bir kısmı ise inşaat aşamasındadır.  İlde aktif olan Alparslan I Barajının, Malazgirt HES ve Varto HES’in yıllık toplam enerji üretimi 492.3GWh’tır. Ayrıca inşaat safhasında olan Alparslan II Barajı ve HES, Doğan HES ve Kamer HES’in inşası tamamlandığında yıllık enerji üretimi 894.66 GWh olacaktır (DSİ 17. Bölge Müdürlüğü, 2015).

ARICILIK

Muş ilinde önemli miktarda bal üretimi gerçekleşmektedir. Bununla birlikte kamunun sağladığı desteklerle bu miktar gittikçe artmaktadır. Örneğin TKDK şu ana kadar 21 işletmeye 1.535.460.56 TL parasal destek sağlarken Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü 2010-2014 yılları arasında 893.620,68 TL destek sağlamıştır (TKDK Muş İl Koordinatörlüğü, 2015; Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2015). Muş ili bitki florasının zenginliği ve ekolojik şartlarının uygunluğundan dolayı üretilen bal kaliteli ve lezzetlidir. Ancak değişik kalitede üretilen organik ve organik olmayan bal üretimini sınıflandıracak bir birimin ve bu sınıflandırmaya bağlı etkin bir tanıtım ve pazarlama sisteminin yokluğuna ek olarak ambalajlama yetersizliğinden dolayı üreticiler baldan hak ettikleri ekonomik getiriyi elde edememektedir. Sonuç olarak organik arıcılık için uygun ekoloji ve endemik bitki florasına sahip olan ilde üretilen balın kalitesini tescilleyen bir birim meydana getirilirse il bu alanda Türkiye pazarında söz sahibi olmakla kalmaz dış pazarlara da açılabilir.

MEYVECİLİK

 İlde meyvecilik ve bağcılık için ideal havzalar bulunmasına rağmen hâlihazırda bu konuda yerelin ihtiyacını karşılayacak üretim bile yapılamamaktadır. Hâlbuki geçmişte bağ ve bahçelerden bölge insanları geçimlerini sağlamaktaydı. Bu durum ilin doğru bir planlama ve stratejiyle bağcılık ve meyvecilik açısından önemli bir konuma gelebilecek potansiyeli olduğunu göstermektedir. Özellikle ile has üzüm çeşitleri, ceviz, armut ve elma gibi meyveler ve ilin gecikmeli gelen yazlarından dolayı geç turfanda olarak yetişen kiraz gibi pazar sorunu olmayan meyve çeşitleri yetiştirilerek ile ekonomik kazanç sağlanabilir (Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2015; Milliyet Gazetesi, 2016). 

“TURİZM SEKTÖRÜ”

Muş, dağ-doğa turizmi, kültür turizmi ve kış turizmi potansiyelini değerlendirebilecek olan ancak yatırım ve tanıtım yetersizliklerinden dolayı turizm gelirleri olmayan bir ildir. İlin değişik bölgelerinde yer alan cami, köprü, hamam, kale ve kiliselerin restore edilip turizme kazandırılması gerekmektedir. Telli turna kuşu Türkiye’de sadece Bulanık ilçesinde yavrulamaktadır ve toy kuşunun ülke popülasyonunun üçte biri bu ilde yaşamaktadır (Muş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2015). Bunlar için kuş gözlem alanları oluşturulmalıdır. Höyük kazıları ile diğer arkeolojik kazılardan elde edilen tarihi eserler Muş’ta müze bulunmadığı için bölge müzelerinde sergilenmektedir. Malazgirt Panorama 1071 müzesinin yapılması ve önemli tarihi eserlerin onarılmasıyla ilde yakın bir gelecekte kültür turizmi canlanabilir.

HİZMET SEKTÖRÜ

 Muş ilinde hizmet sektörü özellikle Muş Alparslan Üniversitesinin kurulmasıyla birlikte canlanan bir sektör olmaya başlamıştır. İlde birbiri ardına restoranlar, kafeler ve marka ürünler satan mağazalar açılmaya başlamıştır (Sırım ve Çayın, 2014: 72). Mevcut işletmeler de daha modern bir tasarımla kendilerini yenileme çabası içine girmiştir. Ancak sektördeki bu hızlı büyümeyle doğru orantılı olarak nitelikli servis elemanı sıkıntısı yaşanmaktadır.”

 

 
Bu içerik 194 defa okundu.

* Bu işlemi gerçekleştirebilmek için Üye Girişi yapmanız gerekli!
Yorum Yazın
 
İlgili diğer içerikler
 
Günün Diger Manşetleri
KÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİK SEÇİMİ YAPILDI KÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİK SEÇİM.. Muş Valiliği 2018 yılı Köylere Hizmet Götürme Birliği (KHGB) Seçimi yapıldı. 95 ..
0 yorum GÜNCEL - 20.4.2018
MUKYAD BAŞKANI REMZİ ÖZÜN: ERKEN SEÇİM ÜLKEMİZE KAZANIM OLSUN MUKYAD BAŞKANI REMZİ ÖZÜN: ERKEN SE.. Türkiye’ye sürekli eğitim ve sağlık alanlarında yatırımlar yapan Muş Kültür ve Y..
0 yorum GÜNCEL - 20.4.2018
ECZANELER ECZANELER.. Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Sosyoloji Bölüm Başkan Yardımcısı Dr. Öğretim Ü..
0 yorum GÜNCEL - 20.4.2018
Üye Bilgi