Bu İçeriği Paylaş
21 Şubat 2018 Çarşamba

“MUŞ İLİ EKONOMİSİ VE SANAYİSİNE GENEL BİR BAKIŞ”

Bu çalışma Ömer Arslan’ın (PhD, DIC) ''Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim'' adlı makalesinden derlenmiştir. Bu makale Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Anemon) tarafından kabul e


Bu çalışma Ömer Arslan’ın (PhD, DIC) ''Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim'' adlı makalesinden derlenmiştir. Bu makale Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Anemon)  tarafından kabul edilmiş olup 2018 yılı içinde basılacaktır.

Türkiye’nin doğusunda yer alan Muş kenti, karasal iklimi ve 408.728 nüfusuyla sosyo-ekonomik açıdan ülkenin geri kalmış şehirlerinden birisidir (TÜİK ADNK, 2015). Muş, sanayileşme göstergeleri bakımından da son sıralarda yer almaktadır (Sanayi Genel Müdürlüğü, 2016:1029-1043). Ekonomideki geriliğin nedenleri olarak: yeterli tarımsal mekanizasyona dayanmayan tarımsal üretimin ilde egemen olması, gelişimin lokomotifi olan orta ve büyük ölçekli devlet yatırımlarının geçmişte yapılmaması, yetersiz sermaye birikimi, yetişmiş kalifiye eleman eksikliği, nitelikli girişimci sayısının yetersizliği, iklim koşullarının zorluğu, doksanlı yıllardan itibaren baş gösteren terör sorunu, yeraltı kaynaklarının yeterince ortaya çıkarılmayışı ve nitelikli nüfus ve var olan sermayenin gelişmiş batı illerine göç etmesi gösterilebilir. Ayrıca son çeyrek asırda eğitim ve gelir seviyesi yüksek bilinçli tüketicilerin, sağlıklı beslenme talebine hitap eden ve gittikçe büyüyen doğal gıda pazarının öneminin farkına varamaması ve bu pazara uygun ürünlerin doğal gıda markası altında pazarlanmaması yaşanan olumsuzluklar arasındadır. Muş halkının büyük kısmı kırsal alanda yaşadığı için, kentsel nüfus, Türkiye ortalamasının çok altında olup toplam nüfusun %37,9’unu oluşturmaktadır. Hâlbuki kent merkezlerinde yaşayan nüfus ortalaması Türkiye'de  %91,3 tür (TÜİK, 2013). Muş’ta dağlık ve engebeli arazilerde mera alanları oranı yüksek, orman alanları oranı ise düşüktür. Bu durum bölgenin hayvancılık potansiyelini doğrudan olumlu yönde etkilediğinden doğal hayvan stokunun fazla olmasını sağlamıştır. Fakat tarımda büyük ölçüde geleneksel yöntemler kullanıldığı, teknoloji ve tarımsal mekanizasyondan yeterince faydalanılmadığı için verim çok düşüktür. Muş Ovası’nda yetiştirilen ürünler şekerpancarı, nohut ve tahıllarla sınırlıdır. Buna ek olarak küçük ölçekte tütün üretimi de yapılmaktadır (Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2015). İl, büyük bir tarım ve hayvancılık kapasitesine sahip olmasına rağmen ifade edilen nedenlerden dolayı bu değerlerini şu ana kadar ekonomik bir çıktıya dönüştürememiştir.

Geçmişte ilin bu tarım ve hayvancılık potansiyelini değerlendirmek amacıyla, 1970’li yılların sonunda sanayi alanında devlet tarafından önemli girişimler başlatılmıştır. Bu girişimler; ilin hayvancılık potansiyelini değerlendirmek amacıyla Muş Et ve Balık Kombinası, meyan kökü hammaddesini değerlendirmek amacıyla Muş Meyan Kökü Fabrikası ve tarımsal ürünleri değerlendirmek amacıyla da Muş Gıda Ürünleri Sanayii kuruluşlarının planlanması şeklinde olmuştur. Ancak, yapımı planlanan bu sanayi tesisleri farklı zamanlarda, fiziki olarak yaklaşık %80 gibi makine montaj aşamasında iken çeşitli nedenlerden dolayı bitirilmemiş ve atıl vaziyette bırakılmıştır (Asi, 2012:43). Muş’un geçmişinde yaşanan sanayi alanındaki bu olumsuzluklar, bulunduğu bölgede aynı potansiyele sahip diğer illere göre geri kalmışlığının en önemli nedeni olarak gösterilmektedir. Çünkü bu tür büyük devlet işletmeleri geçmişte illerin gelişiminde lokomotif işlevi görmüştür. İlde bu olumsuz gelişmelere rağmen, son yıllarda devlet teşviklerinin de katkısıyla özel sektör, çoğunluğu küçük ölçekli ve az sayıda orta ölçekli sanayi işletmeleri kurmaya başlamıştır. İlde Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme İdaresi Başkanlığı’nın (KOSGEB) 2011-2014 yılları arasında KOBİ’lere sağladığı hibe miktarı 3.714.523 TL (KOSGEB İl Müdürlüğü, 2015), Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı’nın (DAKA) 2010-2014 yılları arasında KOBİ ve şahıs firmalarına sağladığı hibe miktarı 18.798.153 TL (DAKA Muş Yatırım Destek Ofisi, 2015), Doğu Anadolu Projesi’nin (DAP) 2013-2015 yılları arasında ilde desteklediği proje miktarı 11.415.500 TL olmuştur (DAP, 2015). Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nun (TKDK) 2012-2015 yılları arasında şahıslara sağladığı kırsal kalkınma hibe destek miktarı kabul edilen projeler bittiğinde 85.452.895 TL olacaktır (TKDK Muş İl Koordinatörlüğü, 2015). Bu veriler kamunun ilde son yıllarda küçük ve orta ölçekli işletmelerin oluşumundaki önemli katkısını açıkça göstermektedir. Bu işletmelerin ve gelecekte kurulacakların ayakta kalabilmesi ve sürdürülebilir bir sanayi oluşumu için, stratejik bazı hamlelere ve ile özgü yapısal yeni bir kurguya gereksinim vardır. Devlet teşviklerinin etkin kullanımı ve doğru yapısal bir kurgu inşası için ilgili kamu kuruluşlarının katkılarına ek olarak Muş Alparslan Üniversitesi’nin (MŞÜ), ildeki odalar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla Muş Sürdürülebilir Kalkınma Platformu’nun (MSKP) oluşturulması yerinde olacaktır. Bu platform öncülüğünde, Ankara merkezdeki ilgili aktörlerle uyumlu çalışılarak il için etkin bir ekonomik yapılanma ve sanayileşme stratejisi belirlenebilir. Ayrıca üretilen ürünlerin yüksek bir fiyata satılabilmesi, yani katma değer oluşturabilmesi için marka şehir bağlamında Muş’a özgü bir tanıtım ve pazarlama stratejisi geliştirilmelidir. Etkin bir tanıtım ve pazarlama stratejisiyle, üretilen doğal ürünler için pazarlar bulabilmek çok önemlidir. Çünkü bugün ildeki işletmelerin en büyük sorunu ürettikleri malları satabilecekleri pazarlar bulamamalarıdır. Buna ek olarak işletmeler, ürünlerini satabilecekleri pazarlar bulunabilmesi için mali ve yapısal çeşitli stratejik teşvik unsurlarıyla desteklenmelidir. Ürettiklerini satarak ayakta kalan ve gelişerek büyüyen işletmeler katma değer üretmeye başlayacak ve bu da ilin sürdürülebilir ekonomik gelişimini sağlayacaktır. Muş ili genelinde halen 92 anonim şirket, 1097 limitet şirket, 17 kolektif şirket mevcuttur. Ayrıca 62 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, 1 adet Pancar Ekicileri Kooperatifi, 4 adet Esnaf Kefalet Kooperatifi, 3 Tüketim Kooperatifi, 6 Küçük Sanayi Sitesi Kooperatifi ve 2 Tütün Kooperatifi de faaliyetlerde bulunmaktadır. İldeki 7 esnaf odasının toplam üye sayısı 4.374’tür. Bu firmalar içinde Sanayi Sicil Belgesi alan firmalar 127 adettir ve firmalarda istihdam edilen eleman sayısı 2862’dir. Muş Sanayi ve Ticaret Odasına kayıtlı imalatçı firma sayısı 95’tir (Muş Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü, 2015;  Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2015).

İlde faaliyet gösteren firmaların üretim alanları çimento, tarım makineleri, barit madeni işletmeciliği, tekstil, hazır giyim, mobilya, hazır beton, karma yem, unlu mamuller, süt ve süt ürünleri, şeker, sıcak asfalt, taş ve mıcırdır. Muş sanayisi ağırlıklı olarak küçük ve orta ölçekli işletmelerden meydana gelmektedir. Büyük ölçekli sanayi kuruluşları olarak şeker fabrikası ve çimento fabrikası; orta ölçekli işletme olarak barit fabrikası, tuğla fabrikası, mermer fabrikası, tekstil fabrikası ve muhtelif gıda, plastik ve metal eşya fabrikaları faaliyet göstermektedir (Sanayi Genel Müdürlüğü, 2016:1029-1043 ). İlin en büyük sanayi tesisi olan Muş Şeker Fabrikası, 1982 yılından beri faaliyettedir. Fabrikanın kapasitesi 3.600 ton/gündür. Fabrika, kampanya döneminde şeker pancarı yetersizliği ve diğer nedenlerden dolayı tam kapasiteyle çalışmamasına rağmen il ekonomisine büyük katkıda bulunmaktadır. 2014 yılında 236.000 ton pancar işlenerek 32.370 ton şeker elde edilmiştir (Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi, 2014:55). 2009 yılında faaliyete giren çimento fabrikası ilin şu ana kadarki en büyük özel sektör yatırımıdır ve yıllık çimento üretim kapasitesi 924.000 tondur.  Üretilen çimento Doğu Anadolu Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile komşu Ortadoğu ülkelerine ihraç edilmektedir (Yurt Çimento, 2015).

Teşvik yasasıyla desteklenen tekstil, deri, plastik, metal işleri ve mobilya gibi sektörlerde ilde son zamanlarda önemli yatırımlar gerçekleşmektedir (Muş Valiliği, 2015). Bu teşviklerle gelişen Malazgirt ilçesindeki Tarım Makineleri İhtisas Sanayi Sitesi önemli bir yere sahiptir. İlde Muş Organize Sanayi Bölgesi, Muş Sanayi Merkezi, Malazgirt Tarım Makineleri İhtisas Sanayi Sitesi ve 5 adet küçük sanayi sitesi bulunmaktadır. Bu küçük sanayi sitelerinin üçü il merkezinde, diğer ikisi Bulanık ve Malazgirt ilçelerinde hizmet vermektedir. Bunun dışında Varto ilçesinde bir adet küçük sanayi sitesi bitme aşamasındadır. İlde sanayinin gelişmesine büyük katkıda bulunacak Muş Organize Sanayi Bölgesinin (MOSB) yapımına 2002 yılında başlanmış ve bölge 2008 yılında hizmete açılmıştır. 90 hektarlık alanda 54 fabrika kapasiteli olarak planlanan MOSB'nin fiziki gerçekleşmesi tamamlanmış ve şu ana kadar 35 parsel tahsis edilmiştir. Bölgede 19 parsel boş bulunmakta ve arsaların yatırımcılara tahsis edilmesinde büyük kolaylıklar sağlanmaktadır. MOSB’de 8 firma üretim yapmakta olup 5 firma üretim aşamasında, 2 firma inşaat aşamasında ve 20 firma proje aşamasındadır. Üretime geçen firmalarda yaklaşık 85 kişi çalışmaktadır (Muş OSB Müdürlüğü, 2015). Ancak OSB'nin mevcut yerini belirlemede etkili olan yereldeki siyasi aktörlerin yer seçimi belirleme döneminde çıkar elde etme odaklı hareket etmeleri nedeniyle yerleşke iş dünyasından gereken rağbeti görmemiştir. Zira OSB yerleşkesi kent merkezinden 27 km uzaktadır.  Ayrıca seçilen yer terör hedefi olma riski taşımaktadır. Bu sebeplerden ötürü tahsis edilen parsellere yatırım yapılmadığı ya da yatırım yapılan işletmelerden yeterli randıman alınamadığı için bölge şu an için tam randımanla kullanılamamaktadır.  İl merkezinde İl Özel İdaresi’ne ait Muş Sanayi Merkezi’ndeki toplam 39 gayrimenkulün hepsi yatırımcılara tahsis edilmiştir. Bu merkezdeki ağırlıklı sektörler tekstil, mobilya, gıda, metal ve plastiktir (Muş Valiliği, 2015).

 
Bu içerik 94 defa okundu.

* Bu işlemi gerçekleştirebilmek için Üye Girişi yapmanız gerekli!
Yorum Yazın
 
İlgili diğer içerikler
 
Günün Diger Manşetleri
KÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİK SEÇİMİ YAPILDI KÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİK SEÇİM.. Muş Valiliği 2018 yılı Köylere Hizmet Götürme Birliği (KHGB) Seçimi yapıldı. 95 ..
0 yorum GÜNCEL - 20.4.2018
MUKYAD BAŞKANI REMZİ ÖZÜN: ERKEN SEÇİM ÜLKEMİZE KAZANIM OLSUN MUKYAD BAŞKANI REMZİ ÖZÜN: ERKEN SE.. Türkiye’ye sürekli eğitim ve sağlık alanlarında yatırımlar yapan Muş Kültür ve Y..
0 yorum GÜNCEL - 20.4.2018
ECZANELER ECZANELER.. Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Sosyoloji Bölüm Başkan Yardımcısı Dr. Öğretim Ü..
0 yorum GÜNCEL - 20.4.2018
Üye Bilgi